पूर्वमा बालेनको यात्रा : मौन राजनीतिमा अर्थपूर्ण सन्देश

विराटनगर : पूर्वी नेपालको चुनावी माहोलमा पछिल्ला दिन एउटा फरक दृश्य देखिन थालेको छ—जहाँ नाराभन्दा यात्रा बोल्छ, भाषणभन्दा उपस्थिति भारी पर्छ। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का वरिष्ठ नेता तथा काठमाडौंका पूर्व मेयर बालेन्द्र साह (बालेन) यही शैलीसहित पूर्वी नेपालका सडक, बजार र धार्मिक–सांस्कृतिक स्थलमा देखिँदै आएका छन्।

बुधबार मोरङको उर्लाबारीबाट सुरु भएको उनको दौडाहा पथरीशनिश्चरे, लेटाङ, रंगेली हुँदै विराटनगर र सुनसरी पार गर्दै उदयपुरसम्म पुगेको थियो। कतै औपचारिक भाषण थिएन, कतै लामो कार्यक्रम पनि होइन। गाडीबाट हात हल्लाउने, घण्टी बजाउने र कार्यकर्तासँग छोटो संवाद—यही दृश्यले बालेनको राजनीतिक उपस्थितिलाई चिनायो।

सोमबार नै झापा पुगेका बालेनले बुधबार पूर्वका विभिन्न जिल्लाको भ्रमण गरेका हुन्। उर्लाबारीको भेटघाटमा उनले सुशासन, पारदर्शिता र नागरिक सहभागिताबारे संक्षिप्त धारणा राखे। राज्य संयन्त्रको खर्चिलो चरित्र र जवाफदेहिताको अभावप्रति संकेतात्मक आलोचना गर्दै उनले स्थानीय तह बलियो नभएसम्म परिवर्तन सम्भव नहुने सन्देश दिए। तर उनको प्रभाव भाषणभन्दा बाहिर देखिन्थ्यो—उपस्थितिमात्रैले समर्थकमा उत्साह थपिएको देखिन्थ्यो।

इटहरीमा भने एउटा असहज क्षणले राजनीतिक चर्चा पायो। आफ्नै पार्टीका सुनसरी–२ का उम्मेदवार लालविक्रम थापाले माला लगाउन खोज्दा बालेनले त्यसलाई अस्वीकार गरे। औपचारिक सम्मानभन्दा दूरी कायम गर्न खोजिएको यो व्यवहारलाई धेरैले ‘नेता–कार्यकर्ता सम्बन्धमा नयाँ शैली’का रूपमा व्याख्या गरेका छन्। पछि स्वयं थापाले जनताले लगाएको माला मात्रै बालेनले स्वीकार गर्ने भन्दै स्पष्टीकरण दिएका थिए।

बालेनको यो दौडाहा केवल संगठन विस्तारमा सीमित छैन। राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार उनी भौगोलिक यात्रामार्फत सांस्कृतिक सन्देश प्रवाह गरिरहेका छन्। यसको स्पष्ट उदाहरण खुवालुङ पुग्नु हो—जहाँ विकासको नाममा फुटाउने बहस चलेको थियो। बालेनले खुवालुङलाई किराँती सभ्यता, पहिचान र आध्यात्मिक आस्थाको प्रतीकका रूपमा प्रस्तुत गर्दै सांस्कृतिक संवेदनशीलतालाई राजनीतिक बहसको केन्द्रमा ल्याएका छन्।

यसअघि पाथिभरा, बराहक्षेत्र तथा विभिन्न धार्मिक–सांस्कृतिक स्थलको भ्रमण पनि यही रणनीतिको निरन्तरता मानिन्छ। आधुनिक सोच बोकेका तर सांस्कृतिक जरा नछोड्ने नेताको छवि निर्माण गर्ने प्रयास स्पष्ट देखिन्छ। राजनीतिशास्त्रीहरू यसलाई ‘भावनात्मक भूगोल बुझ्ने राजनीति’का रूपमा व्याख्या गर्छन्—जहाँ मतदाता विकाससँगै पहिचान र सम्मान खोज्छ।

झापा–५ बाट प्रतिनिधिसभा उम्मेदवार बनेका बालेन, नेकपा (एमाले) अध्यक्ष तथा पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीसँग प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धामा छन्। ओलीको वाक्पटु र आक्रामक शैलीको ठीक विपरीत बालेनको मौन र सांकेतिक उपस्थितिले चुनावी भिडन्तलाई अझ रोचक बनाइदिएको छ।

रास्वपाका नेताहरूका अनुसार सीमित समय र १६५ निर्वाचन क्षेत्रमा पुग्नुपर्ने दबाबका कारण बालेनको यात्रा तीव्र छ। तर यही द्रुत, मौन र दृश्यात्मक शैलीले मतदातामा कौतूहल र आकर्षण पैदा गरिरहेको उनीहरूको दाबी छ।

पूर्वी नेपालमा बालेनको यो दौडाहाले एउटा प्रश्न उठाएको छ—के राजनीति सधैं ठूलो आवाजमै हुनुपर्छ? कि कहिलेकाहीँ मौन उपस्थिति नै सबैभन्दा शक्तिशाली सन्देश बन्छ? यसको उत्तर फागुन २१ गतेको निर्वाचन परिणामले दिनेछ।